Hastalıkların çoğunun kökeninde olduğu gibi bağırsak hastalıklarının da temelinde bir genetik zemin vardır. Daha sonra çevresel bir faktör devreye girer ve hastalığı başlatır.
Genetik denen şey aileden gelendir ancak illa da ailenizin bütün fertlerinde hastalık olacak diye bir şart yoktur. Her bir birey farklı şekilde aynı hastalıktan mustarip olabilir. Her birinde aynı yaşlarda hastalık görülmesi de beklenmez.
Gelin genetik zeminde gelişen Çölyak hastalığı (gluten duyarlılığı) üzerinden konuyu ele alalım. Çölyak hastalığı tanısı koyduğum hastalarıma ailelerinde de aynı tanıyı alan hasta var mı diye sorarım. Çoğu kez hastalarım “Ailemde hiç kimsede bu hastalık yok” der. Oysa ailede kimseye daha öncesinde çölyak hastalığı araştırması yapılmamıştır.
Daha sonraki dönemde tanıya götüren kan testleri yaptığımızda aile içerisinde başka çölyak hastaları da buluruz. Çünkü ailenin bir ferdinde varsa onun birinci ve ikinci dereceden akrabalarında da çölyak olma riski toplumun geri kalanından 8-10 kat daha fazladır. Ve genellikle bu hastaların bazılarında şikâyetler varken bazılarında hiçbir sorun yoktur.
Hastalık her ne kadar genetik zemini olanlarda görülse de ikincil bir faktör, ki biz buna çevresel bir faktör diyoruz, hastalığın klinikte görünür hale gelmesi için gereklidir. Çölyak hastalığı için bu çevresel faktör buğdaydır ve içerisindeki glütendir.
Çoğu kez de bu ikincil faktörü tespit edemeyiz, sadece olası aktörlerle ilgili şüphelerimiz vardır. Örneğin kış aylarında geçirilmiş bir virütik üst solunum yolu enfeksiyonu ya da bakteriyel enfeksiyon veya kullandığınız antibiyotikler sizde iltihabi bağırsak hastalığı Crohn ya da Ülseratif Kolit geliştirebilir. Ya da bir üzüntü veya endişe sonucu kronik iltihabi bağırsak hastalığı tetiklenebilir.
Ürkütücü olan ise bir kez başlamış olan kronik bağırsak hastalığından kurtulmanızın mümkün olmadığıdır.
Genetik zemini olan bu hastalıkların iyileştirilmesi mümkündür. Ancak tetiklenmiş bir bağırsak hastalığından kurtulmak pek mümkün değildir. Yani Çölyak hastası diyet yaparak, bir crohn ya da ülseratif kolit hastası ilaçlarını uygun şekilde kullanarak iyileşebilir, ancak diyetini bozan çölyak hastası ya da ilacını kesen bir ülseratif kolit hastası genellikle birkaç gün içinde hastalığı bütün şiddetiyle tekrar yaşamaya başlar.
